Το εθνόσημο της Κυπριακής Δημοκρατίας απεικονίζει ένα περιστέρι που κρατά ένα κλαδί ελιάς, σύμβολο ειρήνης, πάνω από το έτος 1960, όταν η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη βρετανική κυριαρχία. Το φόντο έχει χρώμα χαλκού, που αντιπροσωπεύει τα μεγάλα κοιτάσματα χαλκού στο νησί, κυρίως με τη μορφή του χαλκοπυρίτη που έχει κίτρινο χρώμα.
Το διπλό στεφάνι ελιάς που περιβάλλει την ασπίδα αντιπροσωπεύει τις δύο εθνικές ομάδες της Κύπρου, τους Έλληνες και τους Τούρκους. Υιοθετήθηκε το 1960 μετά τις Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου που έβαλαν τέλος στην αποικιακή διοίκηση, και ενσωματώνει τις προσδοκίες για συμφιλίωση ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους.
Ο Δημιουργός του Συμβόλου
Το εθνόσημο σχεδιάστηκε από τον Τουρκοκύπριο καλλιτέχνη İsmet Güney και ακολουθεί τα ουδέτερα μοτίβα της εθνικής σημαίας για να προωθήσει την ενότητα. Η σκόπιμη χρήση ουδέτερων συμβόλων – ένα περιστέρι με κλαδί ελιάς πάνω από την ημερομηνία της ανεξαρτησίας – συμβόλιζε την ειρήνη χωρίς να ευνοεί ούτε τους ελληνορθόδοξους σταυρούς ούτε τις τουρκικές ημισελήνους, σύμφωνα με τις Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου που όριζαν ουδέτερα κρατικά σύμβολα επιλεγμένα από κοινού από τον Ελληνοκύπριο πρόεδρο και τον Τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο.
Τα στοιχεία που παραπέμπουν στον χαλκό, όπως η κιτρινωπή απόχρωση της ασπίδας που θυμίζει το μετάλλευμα του χαλκοπυρίτη, επαναλαμβάνονται ως υλική αναφορά στην αρχαία μεταλλουργική σημασία της Κύπρου, συνδέοντας τη σύγχρονη δημοκρατική εραλδική με τις ετυμολογικές ρίζες του νησιού στη λατινική φράση aes Cyprium που σημαίνει «μέταλλο της Κύπρου», προερχόμενη από τις προϊστορικές εξαγωγές της εποχής του χαλκού που έδωσαν το όνομά τους στο ίδιο το μέταλλο. Αυτή η χρωματική επιλογή θεμελιώνει το εθνόσημο στην πραγματική οικονομική ιστορία παρά στον αφηρημένο συμβολισμό.
Τι Αντιπροσωπεύουν τα Σύμβολα
Το λευκό περιστέρι που κρατά στο ράμφος του ένα κλαδί ελιάς συμβολίζει την ειρήνη, τη βασικότερη επιδίωξη ενός νεοανεξάρτητου έθνους που αναδύεται από την αποικιακή κυριαρχία και τις εθνοτικές εντάσεις. Το περιστέρι και το κλαδί αποτελούν αδιαμφισβήτητα σύμβολα ειρήνης που εμφανίζονταν σε όλο τον μεσογειακό πολιτισμό και την ελληνική μυθολογία, καθιστώντας τα πολιτισμικά κατάλληλα για την Κύπρο ενώ παραμένουν αρκετά ουδέτερα ώστε να μην ευνοούν κάποια εθνοτική κοινότητα.
Το έτος 1960 που είναι χαραγμένο κάτω από το περιστέρι σηματοδοτεί την ανεξαρτησία της Κύπρου από τη βρετανική κυριαρχία στις 16 Αυγούστου 1960, αποτυπώνοντας αυτή την καθοριστική στιγμή στην εθνική ιστορία. Η ημερομηνία λειτουργεί ως μόνιμη υπενθύμιση της κυριαρχίας που κερδήθηκε μετά από αιώνες ξένης κατοχής που περιλάμβανε τη βυζαντινή, τη σταυροφορική, την ενετική, την οθωμανική και τη βρετανική κυριαρχία.
Το χρώμα χαλκού της ασπίδας αντιπροσωπεύει τα μεγάλα κοιτάσματα χαλκού στην Κύπρο. Το νησί φημίζεται για τα κοιτάσματα χαλκού του που έδωσαν στον χαλκό το ίδιο του το όνομα μέσω της λατινικής λέξης cuprum, που σημαίνει μέταλλο από την Κύπρο. Η Κύπρος παράγει χαλκό από την εποχή του χαλκού πριν από περισσότερα από 4.000 χρόνια, με αρχαία ορυχεία ακόμα ορατά σε τοποθεσίες όπως η Σκουριώτισσα στα Τροόδη.
Τα δύο κλαδιά ελιάς που περιβάλλουν την ασπίδα αντιπροσωπεύουν την ελπίδα για ειρήνη και συνεργασία ανάμεσα στις ελληνικές και τουρκικές κοινότητες που κατοικούν στο νησί. Κάθε κλαδί αντιπροσωπεύει μία από τις δύο κύριες εθνοτικές ομάδες, συμβολίζοντας την ίση σημασία τους για τη δημοκρατία και την προσδοκία ότι θα ζούσαν αρμονικά μαζί.
Ενημερώσεις και Τυποποίηση
Το 2006, το εθνόσημο υπέστη μια στιλιστική ενημέρωση, βελτιώνοντας τη στάση του περιστεριού που πετά προς τα αριστερά, διευκρινίζοντας τα περιγράμματα των κλαδιών ελιάς και ενισχύοντας το περίγραμμα του χάλκινου πεδίου για καλύτερη οπτική ακρίβεια, χωρίς να αλλάξει το συμβολικό περιεχόμενο. Η απόφαση για την αλλαγή του εθνοσήμου προήλθε από τον Υπουργό Επικοινωνιών Χάρη Θρασσού που ήθελε να κωδικοποιηθούν τα χρώματα του εθνοσήμου. Μέχρι τότε το κίτρινο και το πράσινο στη σημαία ή το εθνόσημο δεν ήταν κωδικοποιημένα, απλά έπρεπε να είναι λίγο-πολύ κίτρινο ή πράσινο.
Κατά τη συζήτηση για την κωδικοποίηση των χρωμάτων των επίσημων σφραγίδων της Δημοκρατίας, προτάθηκε να τυποποιηθούν και οι πραγματικές εικόνες τόσο του εθνοσήμου όσο και της σημαίας. Η νέα ασπίδα απεικονίζει μια πιο καθαρή εικόνα του περιστεριού που κρατά ένα κλαδί ελιάς στο στόμα του. Τα κλαδιά ελιάς από κάτω μειώθηκαν επίσης και έγιναν πιο καθαρά. Οι προδιαγραφές χρησιμοποιούν πλέον το Pantone 1385 C για το χρώμα του χαλκού και το Pantone 574 C για το λαδί χρώμα.
Η Εκδοχή της Βόρειας Κύπρου
Η Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου υιοθέτησε το 1983 ένα εθνόσημο που μοιάζει με αυτό της Δημοκρατίας στα βασικά στοιχεία αλλά το προσάρμοσε. Το 1960 αφαιρέθηκε από την ασπίδα κάτω από το περιστέρι και αντικαταστάθηκε με το έτος 1983 στην κορυφή της ασπίδας, σε αναφορά στη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας της λεγόμενης Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Το τουρκικό έμβλημα με το αστέρι και την ημισέληνο προστέθηκε πάνω από την ασπίδα.
Τον Μάρτιο του 2007, έγινε μια μικρή αλλαγή στη διάταξη του εθνοσήμου με το περιστέρι να εμφανίζεται σε διαφορετική στάση. Αυτές οι ελάχιστες τροποποιήσεις, αντί για μια πλήρη ανασχεδίαση, υπογραμμίζουν τους πρακτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζει η μη αναγνωρισμένη διοίκηση στη διατήρηση της εραλδικής συνέχειας ενώ σηματοδοτεί τη διαφοροποίηση. Το εθνόσημο εμφανίζεται σε επίσημες σφραγίδες, έγγραφα και κρατικά κτίρια στην περιοχή που διοικείται από την λεγόμενη ΤΔΒΚ, η οποία παραμένει υπό τουρκική στρατιωτική παρουσία και αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.
Η Δύναμη Πίσω από Αυτά τα Σύμβολα
Το εθνόσημο επιλέχθηκε για να ενώσει τις διάφορες εθνοτικές και πολιτισμικές ομάδες του νησιού, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, συμβολίζοντας το κοινό τους μέλλον σε ένα νέο ανεξάρτητο κράτος. Ο συμβολισμός της Κύπρου στόχευε κυρίως στη δημιουργία μιας κοινής εθνικής ταυτότητας ενώ παρέμενε επηρεασμένος από την εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις, όπως το καθεστώς του νησιού εντός των συμφωνιών με την Ελλάδα και την Τουρκία.
Το κυπριακό εθνόσημο επιλέχθηκε ως κύριο μοτίβο ενός συλλεκτικού νομίσματος υψηλής αξίας το 2008, του αναμνηστικού νομίσματος για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωζώνη. Η μπροστινή πλευρά απεικονίζει το εθνόσημο της Κύπρου ενώ η πίσω πλευρά δείχνει την Κύπρο συνδεδεμένη με ένα δακτύλιο με την Ευρώπη σε έναν μεταμορφωμένο χάρτη, γιορτάζοντας την είσοδο του έθνους στο ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα.
Το εθνόσημο εμφανίζεται σε επιστολόχαρτα και κυβερνητικά έγγραφα, επίσημες σφραγίδες, διαβατήρια και κρατικά κτίρια σε όλη την Κυπριακή Δημοκρατία. Αντιπροσωπεύει το έθνος σε διεθνή φόρουμ και λειτουργεί ως οπτική συντομογραφία για την κυπριακή ταυτότητα και κυριαρχία.
