Το ξενοδοχείο Ledra Palace βρίσκεται στο κέντρο της Λευκωσίας, παγιδευμένο ανάμεσα στην παλιά δόξα και τη σημερινή διαίρεση. Κάποτε ήταν το πιο λαμπερό ξενοδοχείο της πρωτεύουσας, τώρα όμως στέκεται στη νεκρή ζώνη του ΟΗΕ που χωρίζει την Κύπρο στα δύο. Το Ledra Palace κατέχει μια μοναδική θέση στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Χτίστηκε ως πολυτελές κατάλυμα στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και λειτούργησε ως κοινωνικό κέντρο του νησιού για την ελληνική, τουρκική, βρετανική και αρμενική ελίτ. Σήμερα το κτίριο παραμένει παγωμένο στη νεκρή ζώνη της Πράσινης Γραμμής, με την πρόσοψή του γεμάτη σημάδια από σφαίρες και κρατήρες από όλμους από τη σύγκρουση του 1974. Το ξενοδοχείο μετατράπηκε από τόπος γιορτής σε σύμβολο διαίρεσης, αλλά εξακολουθεί να λειτουργεί ως ουδέτερο έδαφος όπου συναντώνται και οι δύο κοινότητες.
Ιστορικό Υπόβαθρο
Τρεις επιχειρηματίες σχεδίασαν το Ledra Palace το 1947, όταν ο τουρισμός στην Κύπρο μόλις ξεκινούσε. Ο Γιώργος Σκυριανίδης, ήδη ιδιοκτήτης του πολυτελούς Forest Park Hotel στο Πλάτρες, συνεργάστηκε με τον αντιδήμαρχο Λευκωσίας Γιώργο Πουλιά και τον Αιγύπτιο επιχειρηματία Δημήτριο Ζερμπίνη. Μαζί ίδρυσαν την Cyprus Hotels Limited με στόχο να δημιουργήσουν το καλύτερο κατάλυμα του νησιού.
Το ξενοδοχείο σχεδιάστηκε από τον Γερμανοεβραίο αρχιτέκτονα Benjamin Günsberg, που είχε σχεδιάσει και το Curium Palace στη Λεμεσό. Η κατασκευή διήρκεσε δύο χρόνια και το κόστος ξεπέρασε κατά πολύ τον αρχικό προϋπολογισμό, φτάνοντας περίπου τις 240.000 κυπριακές λίρες. Το ξενοδοχείο άνοιξε στις 8 Οκτωβρίου 1949, με τον Βρετανό κυβερνήτη Sir Andrew Wright να παρευρίσκεται στην τελετή.
Η τοποθεσία που επιλέχθηκε ήταν η οδός Βασιλιά Εδουάρδου Ζ’, που αργότερα μετονομάστηκε σε λεωφόρο Μάρκου Δράκου. Η θέση αποδείχθηκε ταυτόχρονα πλεονεκτική και μοιραία, καθώς βρισκόταν κοντά στα παλιά στρατόπεδα Wolseley και δίπλα σε αυτό που θα γινόταν γνωστό ως τουρκική συνοικία.
Η Εποχή της Πολυτέλειας
Το Ledra Palace άνοιξε με 94 υπνοδωμάτια και 150 κρεβάτια, επίσημα χαρακτηρισμένο ως deluxe. Κάθε δωμάτιο διέθετε ζεστό και κρύο νερό, κεντρική θέρμανση και τηλέφωνο. Το ξενοδοχείο περιλάμβανε δύο εστιατόρια, δύο μπαρ, ένα καφέ και πολλούς κοινωνικούς χώρους, όπως αίθουσα συνεδριάσεων, αναγνωστήριο, αίθουσα μπριτζ και μια μεγάλη αίθουσα χορού φωτισμένη από 1.350 άμεσα και έμμεσα φώτα.
Η αίθουσα χορού είχε τοιχογραφίες με θέμα την Κερύνεια και τη Βενετία. Τα δάπεδα ήταν από μάρμαρο εισαγόμενο από την Ελλάδα. Οι πολυέλαιοι και τα έπιπλα προέρχονταν από την Ιταλία με σημαντικό κόστος. Το πάτωμα του χορού ήταν από ακριβό ξύλο βελανιδιάς. Στους κήπους έξω, το ξενοδοχείο πρόσθεσε πισίνα το 1964, μαζί με γήπεδα τένις, παιδική πισίνα και παιδική χαρά.
Αρχικά το διώροφο ξενοδοχείο είχε 93 δωμάτια, με τιμές από 30 έως 45 σελίνια. Το ξενοδοχείο αργότερα επεκτάθηκε με τρεις επιπλέον ορόφους, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό δωματίων στα 240. Η επιχείρηση προωθούσε τον εαυτό της με το σλόγκαν «Η βάση σας στη Μέση Ανατολή».
Σημείο Συνάντησης για Όλους
Μέσα σε λίγους μήνες, το Ledra Palace έγινε μαγνήτης για την ανώτερη κοινωνία της Κύπρου, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής, τουρκικής, αγγλικής και αρμενικής ελίτ. Το ξενοδοχείο ήταν πάντα γεμάτο με αστέρια, πολιτικούς και επιχειρηματίες από όλη τη Μεσόγειο και πέρα από αυτήν.
Ανάμεσα στους διάσημους επισκέπτες ήταν η Αμερικανίδα ηθοποιός Elizabeth Taylor, ο βασιλιάς Φαρούκ Α’ της Αιγύπτου και του Σουδάν, και ο Σοβιετικός κοσμοναύτης Γιούρι Γκαγκάριν. Ο πρόεδρος Lyndon Johnson επισκέφθηκε το ξενοδοχείο, και λόγω του ύψους του που έφτανε το 1,92 μέτρα, η διοίκηση αναγκάστηκε να αγοράσει επειγόντως ένα king-size κρεβάτι, αφού δεν χωρούσε σε κανονικό.
Η αίθουσα χορού του ξενοδοχείου φιλοξένησε γάμους, καρναβαλικές εκδηλώσεις, χορούς προσκόπων και μπαλ όπου εμφανίζονταν γνωστά μουσικά συγκροτήματα από την Ευρώπη, τον Λίβανο και την Αίγυπτο. Η πισίνα, όταν άνοιξε το 1962, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής στους λουόμενους της Λευκωσίας με τα μπικίνι τους.
Το ξενοδοχείο φιλοξένησε επίσης σημαντικές πολιτικές συναντήσεις. Αφού η Κύπρος απέκτησε ανεξαρτησία από τη βρετανική αποικιακή κυριαρχία το 1960, εμπειρογνώμονες από την Ελλάδα, την Τουρκία και τις δύο κυπριακές κοινότητες συναντήθηκαν στο Ledra Palace για να βοηθήσουν στη σύνταξη του νέου συντάγματος.
Όταν Ήρθε η Βία
Την 1η Απριλίου 1955, η υπόγεια οργάνωση ΕΟΚΑ κήρυξε πόλεμο στους Βρετανούς, με στόχο να τους εκδιώξει και να ενώσει την Κύπρο με την Ελλάδα. Το Ledra Palace βρέθηκε στο επίκεντρο των γεγονότων.
Τη νύχτα της 28ης Νοεμβρίου 1955, όταν η βρετανική ελίτ γιόρταζε την ημέρα του Αγίου Ανδρέα, η ΕΟΚΑ πέταξε χειροβομβίδα στην αίθουσα χορού του ξενοδοχείου, τραυματίζοντας σοβαρά τέσσερα άτομα. Το ξενοδοχείο μετατράπηκε από τη μια μέρα στην άλλη από πολυπολιτισμικός χώρος σε κυρίως ελληνικό κατάστημα. Η βρετανική και τουρκική ελίτ σταμάτησαν να το επισκέπτονται.
Το 1952, λόγω στρατιωτικού πραξικοπήματος στην Αίγυπτο και οικονομικών δυσκολιών, ο Δημήτριος Ζερμπίνης αναγκάστηκε να πουλήσει τον έλεγχο των μετοχών στη βρετανική εταιρεία συμμετοχών Trust House Forte. Αργότερα, ανησυχώντας ότι οι Βρετανοί θα μπορούσαν να μεταπωλήσουν μετοχές σε τουρκικά συμφέροντα, η Louis Hotels και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου πήραν δάνειο από την Barclays Bank και αγόρασαν το 67% των μετοχών. Η Εκκλησία τελικά έγινε ο κύριος ιδιοκτήτης.
Η Μάχη του 1974
Την αυγή της 20ής Ιουλίου 1974, όταν Τούρκοι αλεξιπτωτιστές προσγειώθηκαν κοντά στην Κερύνεια, το ξενοδοχείο Ledra Palace ήταν γεμάτο. Η θέση του το καθιστούσε στρατηγικά ζωτικό. Η πιθανή κατάληψή του θα έθετε σε κίνδυνο τα κοντινά διοικητικά κέντρα, τα δικαστήρια, την αρχή τηλεπικοινωνιών, τη Βουλή, τα υπουργεία και την Κεντρική Τράπεζα.
Σαράντα Ελληνοκύπριοι στρατιώτες και εφεδροί έλαβαν εντολή να καταλάβουν το Ledra Palace και την περιοχή πριν τον τουρκικό στρατό. Στρατιώτες από την 1η Λόχο του 211ου Τάγματος Πεζικού ανέβηκαν στην ταράτσα και τοποθέτησαν πολυβόλο 50mm, πυροβολώντας τους Τούρκους αλεξιπτωτιστές που κατέβαιναν.
Περίπου 380 άμαχοι, κυρίως αλλοδαποί, συμπεριλαμβανομένων γυναικών, παιδιών και εκπροσώπων διεθνών μέσων ενημέρωσης, παγιδεύτηκαν στο ξενοδοχείο. Αυτό που ακολούθησε ήταν μία από τις πιο σκληρές μάχες στην Κύπρο. Τρεις Ελληνοκύπριοι στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους τις πρώτες ώρες και άλλοι τραυματίστηκαν.
Μέχρι το βράδυ, μετά από τουρκικούς ισχυρισμούς ότι το ξενοδοχείο χρησιμοποιούνταν από ελεύθερους σκοπευτές της Εθνικής Φρουράς και αρκετές ανεπιτυχείς προσπάθειες κατάπαυσης του πυρός, ο ΟΗΕ κήρυξε το ξενοδοχείο προστατευόμενη περιοχή από την οποία αποκλείονταν και οι δύο πλευρές. Η Ελληνοκυπριακή Εθνική Φρουρά αρχικά αρνήθηκε να φύγει. Αφού δύο βλήματα όλμων χτύπησαν το ξενοδοχείο την επόμενη μέρα, όλοι οι παγιδευμένοι άμαχοι συνοδεύτηκαν έξω από καναδικό οδηγούμενο κονβόι του ΟΗΕ, και μέχρι το απόγευμα οι στρατιώτες πείστηκαν να αποχωρήσουν.
Ζωή ως Βάση του ΟΗΕ
Μετά την ανακωχή, το ξενοδοχείο βρέθηκε εντός των ορίων της νεκρής ζώνης του ΟΗΕ και από το 1974 έως το 2019 χρησίμευσε ως αρχηγείο για τον Τομέα 2 του United Nations Roulement Regiment, μέρος της UNFICYP. Καναδοί ειρηνοφύλακες ανέλαβαν το κτίριο λίγο μετά το τέλος των μαχών.
Η μεταμόρφωση του κτιρίου ήταν δραματική. Τα μαρμάρινα δάπεδα που κάποτε αντανακλούσαν πολυελαίους τώρα κουβαλούσαν το βάρος στρατιωτικού εξοπλισμού. Οι αίθουσες χορού όπου χόρευε η κυπριακή ελίτ έγιναν αίθουσες συναντήσεων για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Η πισίνα, θερμαινόμενη από τον κυπριακό ήλιο, συνέχισε να εξυπηρετεί το προσωπικό του ΟΗΕ.
Το 2017, μια Ομάδα Στρατηγικής Αξιολόγησης από το Αρχηγείο των Ηνωμένων Εθνών διαπίστωσε ότι λόγω ξεπερασμένων μέτρων υγείας και ασφάλειας, οι επάνω όροφοι θα έπρεπε να εκκενωθούν. Μια νέα τοποθεσία απέναντι από το ξενοδοχείο, με το όνομα Wolseley Barracks, επιλέχθηκε ως νέο αρχηγείο, με χωρητικότητα για 151 στρατιώτες και 24 αξιωματικούς, που άνοιξε το 2019.
Άνοιγμα των Συνόρων
Τον Απρίλιο του 2003, μια πολιτική απόψυξη μεταξύ των δύο πλευρών επέτρεψε το άνοιγμα ενός σημείου διέλευσης στο Ledra Palace για χρήση από ανθρώπους και των δύο κοινοτήτων. Αυτή ήταν η πρώτη φορά σε πάνω από 30 χρόνια που η νεκρή ζώνη έγινε διαπερατή. Εκατοντάδες άνθρωποι έκαναν ουρά με προσμονή.
Από το 2004, το ξενοδοχείο αποτελεί σημείο διέλευσης που χωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία από το τουρκοκρατούμενο βόρειο τμήμα του νησιού. Το σημείο διέλευσης παραμένει ανοιχτό για πεζούς και ποδηλάτες, παρέχοντας μια ζωτική σύνδεση μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Ενδιαφέροντα Στοιχεία που Αξίζει να Γνωρίζετε
Ο κουρέας του ξενοδοχείου, Ανδρέας Κούννης, ήταν αυτόπτης μάρτυρας της μεταμόρφωσης του καταστήματος. Εξυπηρετούσε Βρετανούς στρατιώτες όταν 30.000 στρατεύματα ήταν σταθμευμένα στην Κύπρο κατά τη διάρκεια του αγώνα της ΕΟΚΑ.
Το διάσημο Cyprus Bar έγινε θρυλικό σημείο συνάντησης. Ο δημοσιογράφος James Cameron έγραψε γι’ αυτό στους New York Times το 1970, αποκαλώντας το ένα από τα μεγάλα μπαρ που είχε γνωρίσει. Ο συγγραφέας Lawrence Durrell ανέφερε επίσης το μπαρ στο βιβλίο του «Πικρά Λεμόνια».
Το ξενοδοχείο διέθετε κουρείο, κομμωτήριο, καταστήματα και ακόμη και βενζινάδικο στην εποχή της ακμής του. Αυτές οι ανέσεις ήταν ασυνήθιστες για ξενοδοχεία εκείνης της εποχής.
Το 2021, το Δημοτικό Μουσείο Λεβέντη Λευκωσίας διοργάνωσε έκθεση με τίτλο «Ledra Palace: Χορεύοντας στη Γραμμή». Η έκθεση προσέλκυσε περισσότερους από 20.000 επισκέπτες και συγκέντρωσε αναμνήσεις και αναμνηστικά από εκατοντάδες ανθρώπους σε όλο το νησί που μοιράστηκαν τις προσωπικές τους συνδέσεις με το ξενοδοχείο.
Η αρχιτεκτονική του κτιρίου ακολουθούσε ένα απλό μοντερνιστικό στυλ χωρίς περίπλοκες μορφές, όπως περιέγραψε ο γιος του αρχιτέκτονα Benjamin Günsberg.
Σημερινή Κατάσταση και Σημασία
Το Ledra Palace στέκεται τώρα με κρατήρες από όλμους και τρύπες από σφαίρες να σημαδεύουν την πρόσοψή του από ψαμμίτη. Το κτίριο βρίσκεται σε άθλια κατάσταση και χρειάζεται μεγάλη ανακαίνιση. Το εξωτερικό και το εσωτερικό του έχουν αλλάξει πέρα από κάθε αναγνώριση, με λίγα να απομένουν για να υπενθυμίσουν στους επισκέπτες το ένδοξο παρελθόν του.
Οι δύο κάτω όροφοι παραμένουν σε χρήση για εκδηλώσεις που στοχεύουν στην οικοδόμηση γεφυρών μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων. Το ξενοδοχείο συνεχίζει να χρησιμεύει ως βάση για στρατιώτες του ΟΗΕ που περιπολούν τη νεκρή ζώνη και αποτρέπουν την κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ αντίπαλων δυνάμεων, που σε ορισμένες περιοχές στέκονται μόνο μέτρα μακριά.
Το κτίριο έχει γίνει αυτό που οι μελετητές αποκαλούν «δοχείο μνήμης», ένα παλίμψηστο νοημάτων που αντανακλά τη δύσκολη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Αντιπροσωπεύει τόσο τη διαίρεση όσο και την ελπίδα για συμφιλίωση.
Επίσκεψη στο Σημείο Διέλευσης
Το σημείο διέλευσης του Ledra Palace είναι προσβάσιμο σε πεζούς και ποδηλάτες. Οι επισκέπτες μπορούν να περπατήσουν από την πλατεία Ελευθερίας στο κέντρο της Λευκωσίας προς τα δυτικά κατά μήκος της οδού Λήδρας μέσω της πεζόδρομης ζώνης μέχρι να φτάσουν στο σαφώς σημειωμένο σημείο διέλευσης με πινακίδες για τον έλεγχο διαβατηρίων.
Η διέλευση είναι δωρεάν και προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να βιώσετε τη διχασμένη πόλη. Αφού περάσετε από τα σημεία ελέγχου και στις δύο πλευρές, οι επισκέπτες εισέρχονται στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας. Η εμπειρία προσφέρει μια απτή αίσθηση της συνεχιζόμενης διαίρεσης της Κύπρου.
Η περιοχή γύρω από το σημείο διέλευσης περιλαμβάνει το κτίριο Home for Cooperation, που ιδρύθηκε από την Ένωση για Ιστορικό Διάλογο και Έρευνα το 2007. Αυτός ο κοινός χώρος λειτουργεί ως εκπαιδευτικό κέντρο και γέφυρα μεταξύ των χωρισμένων κοινοτήτων.
Γιατί Αυτό το Ξενοδοχείο Έχει Σημασία
Το ξενοδοχείο Ledra Palace διηγείται την ιστορία της σύγχρονης Κύπρου σε ένα μόνο κτίριο. Αντιπροσωπεύει την αισιοδοξία των μεταπολεμικών χρόνων όταν οι κοινότητες ζούσαν και γιόρταζαν μαζί. Ήταν μάρτυρας της βίας που διέλυσε το νησί. Επιβίωσε ως ουδέτερο έδαφος όταν κανένας άλλος χώρος δεν μπορούσε να διεκδικήσει αυτό το καθεστώς.
Το ξενοδοχείο έχει σημασία γιατί αρνείται να αφήσει κανέναν να ξεχάσει τι χάθηκε και τι μπορεί ακόμα να ανακτηθεί. Κάθε τρύπα από σφαίρα στην πρόσοψή του, κάθε αίθουσα συναντήσεων όπου ηγέτες κάθονται απέναντι ο ένας στον άλλο, κάθε άνθρωπος που διασχίζει από τη μία πλευρά στην άλλη μέσα από τους χώρους του μεταφέρει το ίδιο μήνυμα. Η Κύπρος κάποτε ήταν ενωμένη, έγινε διχασμένη και συνεχίζει να αναζητά έναν δρόμο προς τα εμπρός.
Το Ledra Palace στέκεται ως απόδειξη ότι ακόμα και στις βαθύτερες διαιρέσεις, μπορούν να υπάρχουν χώροι για διάλογο. Παραμένει το πιο διάσημο ξενοδοχείο της Κύπρου, όχι για την πολυτέλειά του, αλλά για την αντοχή του μέσα από τις πιο δύσκολες δεκαετίες του νησιού.
