Το εθνόσημο της Κυπριακής Δημοκρατίας απεικονίζει ένα περιστέρι που κρατά ένα κλαδί ελιάς, σύμβολο της ειρήνης, πάνω από το 1960 – το έτος της κυπριακής ανεξαρτησίας από τη βρετανική κυριαρχία. Το φόντο έχει χρώμα χαλκού, που αντιπροσωπεύει τα μεγάλα κοιτάσματα χαλκού στην Κύπρο, κυρίως υπό τη μορφή χαλκοπυρίτη, ο οποίος είναι κίτρινος στο χρώμα.
Το διπλό στεφάνι ελιάς που περιβάλλει την ασπίδα αντιπροσωπεύει τις δύο εθνοτικές ομάδες της Κύπρου, τους Έλληνες και τους Τούρκους. Υιοθετήθηκε το 1960, μετά τις Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου που έθεσαν τέλος στην αποικιακή διοίκηση, και ενσωματώνει τις προσδοκίες για συμφιλίωση ανάμεσα στον ελληνοκυπριακό και τον τουρκοκυπριακό πληθυσμό.
Ο Δημιουργός του Συμβόλου
Το εθνόσημο σχεδιάστηκε από τον Τουρκοκύπριο καλλιτέχνη İsmet Güney και ακολουθεί τα ουδέτερα μοτίβα της εθνικής σημαίας, προωθώντας την ενότητα. Η σκόπιμη χρήση ουδέτερων συμβόλων – ένα περιστέρι με κλαδί ελιάς πάνω από την ημερομηνία της ανεξαρτησίας – συμβόλιζε την ειρήνη χωρίς να ευνοεί ούτε τους ελληνορθόδοξους σταυρούς ούτε τις τουρκικές ημισελήνους, σύμφωνα με τις Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου που όριζαν ουδέτερα κρατικά σύμβολα, επιλεγμένα από κοινού από τον Ελληνοκύπριο πρόεδρο και τον Τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο.
Τα στοιχεία που παραπέμπουν στον χαλκό, όπως η κιτρινωπή απόχρωση της ασπίδας που θυμίζει το μετάλλευμα του χαλκοπυρίτη, επαναλαμβάνονται ως υλική αναφορά στην αρχαία μεταλλουργική σημασία της Κύπρου, συνδέοντας τη σύγχρονη δημοκρατική εραλδική με τις ετυμολογικές ρίζες του νησιού στη λατινική φράση aes Cyprium, που σημαίνει «μέταλλο της Κύπρου» και προέρχεται από τις προϊστορικές εξαγωγές της εποχής του χαλκού που έδωσαν το όνομά τους στο ίδιο το μέταλλο. Αυτή η χρωματική επιλογή θεμελιώνει το εθνόσημο στην πραγματική οικονομική ιστορία, παρά στον αφηρημένο συμβολισμό.
Τι Αντιπροσωπεύουν τα Σύμβολα
Το λευκό περιστέρι που κρατά στο ράμφος του ένα κλαδί ελιάς συμβολίζει την ειρήνη – τη θεμελιώδη προσδοκία ενός νεοανεξάρτητου έθνους που αναδύεται από την αποικιακή κυριαρχία και την εθνοτική ένταση. Το περιστέρι και το κλαδί αποτελούν αδιάσειστα σύμβολα ειρήνης που εμφανίζονται σε όλο τον μεσογειακό πολιτισμό και την ελληνική μυθολογία, καθιστώντας τα πολιτισμικά κατάλληλα για την Κύπρο, ενώ παραμένουν αρκετά ουδέτερα ώστε να μην ευνοούν κάποια εθνοτική κοινότητα.
Το έτος 1960, χαραγμένο κάτω από το περιστέρι, σηματοδοτεί την ανεξαρτησία της Κύπρου από τη βρετανική κυριαρχία στις 16 Αυγούστου 1960, αποτυπώνοντας αυτή την καθοριστική στιγμή της εθνικής ιστορίας. Η ημερομηνία λειτουργεί ως μόνιμη υπενθύμιση της κυριαρχίας που κατακτήθηκε μετά από αιώνες ξένης κατοχής – βυζαντινής, σταυροφορικής, ενετικής, οθωμανικής και βρετανικής.
Το χρώμα χαλκού της ασπίδας αντιπροσωπεύει τα μεγάλα κοιτάσματα χαλκού στην Κύπρο. Το νησί φημίζεται για τα κοιτάσματα χαλκού του, τα οποία έδωσαν στον χαλκό το ίδιο του το όνομα μέσω της λατινικής λέξης cuprum, που σημαίνει μέταλλο από την Κύπρο. Η Κύπρος παράγει χαλκό από την εποχή του χαλκού, πριν από περισσότερα από 4.000 χρόνια, με αρχαία μεταλλεία ακόμα ορατά σε τοποθεσίες όπως η Σκουριώτισσα στα Τροόδη.
Τα δύο κλαδιά ελιάς που περιβάλλουν την ασπίδα αντιπροσωπεύουν την ελπίδα για ειρήνη και συνεργασία ανάμεσα στις ελληνικές και τουρκικές κοινότητες που κατοικούν στο νησί. Κάθε κλαδί αντιπροσωπεύει μία από τις δύο κύριες εθνοτικές ομάδες, συμβολίζοντας την ίση σημασία τους για τη δημοκρατία και την προσδοκία ότι θα ζούσαν αρμονικά μαζί.
Ενημερώσεις και Τυποποίηση
Το 2006 το εθνόσημο υπέστη μια στυλιστική ενημέρωση: η στάση του περιστεριού σε πτήση προς τα αριστερά έγινε πιο ευκρινής, οι περιγραμμές των κλαδιών ελιάς βελτιώθηκαν και το περίγραμμα του χάλκινου πεδίου ενισχύθηκε για μεγαλύτερη οπτική ακρίβεια, χωρίς να αλλάξει το συμβολικό περιεχόμενο. Η απόφαση για την αλλαγή του εθνοσήμου προήλθε από τον υπουργό Επικοινωνιών Χάρη Θρασσού, ο οποίος επιθυμούσε να κωδικοποιηθούν τα χρώματα του εθνοσήμου. Μέχρι τότε το κίτρινο και το πράσινο στη σημαία ή το εθνόσημο δεν ήταν κωδικοποιημένα, απλώς έπρεπε να είναι λίγο-πολύ κίτρινα ή πράσινα.
Κατά τη συζήτηση για την κωδικοποίηση των χρωμάτων των επίσημων σφραγίδων της Δημοκρατίας, προτάθηκε να τυποποιηθούν και οι ίδιες οι εικόνες του εθνοσήμου και της σημαίας. Η νέα ασπίδα απεικονίζει πιο καθαρά το περιστέρι που κρατά ένα κλαδί ελιάς στο στόμα του. Τα κλαδιά ελιάς από κάτω μειώθηκαν και έγιναν πιο ευκρινή. Οι προδιαγραφές χρησιμοποιούν πλέον το Pantone 1385 C για το χρώμα του χαλκού και το Pantone 574 C για το λαδί.
Η Εκδοχή της Βόρειας Κύπρου
Η λεγόμενη Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου υιοθέτησε το 1983 ένα εθνόσημο που παραλληλίζει αυτό της Δημοκρατίας στα βασικά στοιχεία, αλλά το προσαρμόζει. Το 1960 αφαιρέθηκε από την ασπίδα κάτω από το περιστέρι και αντικαταστάθηκε από το έτος 1983 στην κορυφή της ασπίδας, σε αναφορά στη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας της λεγόμενης Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Το τουρκικό έμβλημα με το αστέρι και την ημισέληνο προστέθηκε πάνω από την ασπίδα.
Τον Μάρτιο του 2007 έγινε μια μικρή αλλαγή στη διάταξη του εθνοσήμου, με το περιστέρι να απεικονίζεται σε διαφορετική στάση. Αυτές οι ελάχιστες τροποποιήσεις, αντί για πλήρη ανασχεδιασμό, υπογραμμίζουν τους πρακτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζει η μη αναγνωρισμένη διοίκηση στη διατήρηση της εραλδικής συνέχειας, ενώ σηματοδοτεί τη διαφοροποίηση. Το εθνόσημο εμφανίζεται σε επίσημες σφραγίδες, έγγραφα και κρατικά κτίρια στην περιοχή που διοικείται από τη λεγόμενη ΤΔΒΚ, η οποία παραμένει υπό τουρκική στρατιωτική παρουσία και αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.
Η Δύναμη Πίσω από Αυτά τα Σύμβολα
Το εθνόσημο επιλέχθηκε για να ενώσει τις διάφορες εθνοτικές και πολιτισμικές ομάδες του νησιού, τους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους, συμβολίζοντας το κοινό τους μέλλον σε ένα νέο ανεξάρτητο κράτος. Ο συμβολισμός της Κύπρου στόχευε πρωτίστως στη δημιουργία μιας κοινής εθνικής ταυτότητας, ενώ παρέμενε επηρεασμένος από την εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις, όπως το καθεστώς του νησιού στο πλαίσιο των συμφωνιών με την Ελλάδα και την Τουρκία.
Το κυπριακό εθνόσημο επιλέχθηκε ως κύριο μοτίβο ενός συλλεκτικού νομίσματος υψηλής αξίας το 2008, του αναμνηστικού νομίσματος για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωζώνη. Η όψη απεικονίζει το εθνόσημο της Κύπρου, ενώ η πίσω όψη δείχνει την Κύπρο συνδεδεμένη με δακτύλιο με την Ευρώπη σε έναν μεταμορφωμένο χάρτη, γιορτάζοντας την είσοδο του έθνους στο ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα.
Το εθνόσημο εμφανίζεται σε επιστολόχαρτα και κυβερνητικά έγγραφα, επίσημες σφραγίδες, διαβατήρια και κρατικά κτίρια σε όλη την Κυπριακή Δημοκρατία. Αντιπροσωπεύει το έθνος σε διεθνή φόρουμ και λειτουργεί ως οπτική συντομογραφία της κυπριακής ταυτότητας και κυριαρχίας.
